Blog

4/4’lük Lider*

Liderlik varılması gereken bir hedef midir, yoksa bitmeyen bir yolculuk mudur? Bill J. Bonnstter’ın “4/4’lük Lider” kitabının önsözünde belirttiği gibi, bitmeyen bir yolculuktur bence de.

Nasıl bir lider olduğumuzu sık sık soruyoruz kendimize? Kontrol eden, diktatör, serbest bırakan, koçluk yapan veya ilham veren.

Liderlik yolcuğumda amaç ve aracı karıştırdığım zamanlar oldu, ancak yolculuğum devam ettikçe araçların amacımın önüne geçmesine engel olmaya başladım. Sanırım doğru yolda ilerliyorum.

Başarmak istediğim son derece net, Peter Drucker’ın “Doğru şeyleri yapmak, işleri doğru yapmaktan daha önemlidir” sözü her zaman net düşünme konusunda odağım olacak.

“4/4’lük lider” temelde 4 ana başlık ve bunların altında 25 yetkinlikten bahsediyor. Biz liderler olarak hepsinde çok gelişmiş olmayı çok istesek de bazılarında çok gelişmiş, bazılarında gelişmiş ve bazıları da gelişim alanımız olabiliyor.

4 ana başlık ve bu başlıklar ile ilişkili 25 yetkinlik

Net Düşünme: İleriye Yönelik Düşünebilme, Kavramsal Düşünme, Planlama ve Organizasyon, Yaratıcılık, Sürekli Öğrenme, Problem Çözme Yeteneği, Karar verme

Kendine Liderlik Etme: Özyönetim, Kişisel Sorumluluk, Dirençli Olma, Esneklik, Hedefe Ulaşma

Başkalarına Liderlik Etme: Empati, Başkalarını Anlama ve Değerlendirme, Sunuş, Yazılı İletişim, Diplomatik ve Adil Olma, Kişiler Arası İlişkiler, İkna, Müzakere, Çatışma Yönetimi, Takım Çalışması, Çalışanları Geliştirme ve Koçluk, Müşteri Odaklılık

Özgünlük: Liderlik

Bu 4 ana başlığı diğer yazılarımda tek tek ele alacağım. Bunlara geçmeden önce en önemlisi, güçlü ve gelişi alanlarına nasıl yaklaşmamız gerektiği

Bizi bugüne getiren güçlü yanlarımız. Güçlü yanlarımızı geliştirmek, enerjimizi buna harcamak yerine neden gelişim alanlarına takılıp kalıyoruz. Gelişim alanlarımızı belli bir gelişim seviyesine çıkartmak daha zorken, neden enerji bütçemizi buna harcıyoruz? Buradan kastım gelişim alanlarınıza odaklanmayın ya da geliştirmeyin demek değil, planınızı ve önceliklerinizi iyi belirleyin.

Sizi amacınıza daha çok yaklaştıracak olana öncelik vermeniz, enerji bütçenizi doğru kullanmanızı sağlayacak ve yoluculuğunuz boyunca nefesiniz artarak yetecektir.

* “4/4’lük Lider” Ron Price & Randy Lisk

Geçtiğimiz günlerde Honey and Mumford’ın ortaya attığı dört öğrenme stiliyle tanıştım.

1. Aktivistler (Harekete Geçiciler)
2. Yansıtıcılar (Analistler)
3. Teorisyenler (Sebep bulucular)
4. Pragmatistler (Uygulayıcılar)

Aktivistler yaparak öğrenenler olarak da adlandırılabilir. Bir konuyu öğrenebilmek için harekete geçmeli ve deneyim kazanmalılar. Genelde beyin fırtınasına açık olan, açık fikirli kimselerdir.

Yansıtıcılar ise diğerlerini izleyerek ne olduğunu anlamaya çalışanlar. Etrafta olan biteni izleyerek elde ettikleri birçok veriyi değerlendirerek bilgi elde ederler.

Teorisyenler olayların ardındaki teoriyi merak edenler. Hikayeleri sever, konular hakkında çokça okuma ve araştırma yaparak bilgi kazanırlar.

Pragmatistler öğrenmekte oldukları şeyin gerçek hayata yansımasını merak ederler. Teorileri, fikirleri ve teknikleri deneyimleyerek gerçekleşenin hayata nasıl yansıdığını görmek için düşünecek zamana ihtiyaç duyarlar. 

Peki ya siz bunlardan hangisi veya hangilerisiniz? Siz nasıl öğreniyorsunuz?

Öğrenmek isterseniz link üzerinden testi çözebilirsiniz.

İş yaptırabilmenin yapı taşları ve üç ana sürecini anlatan Execution & İş Yaptırabilme Disiplini kitabı uzun senelerdir başucu kitaplarımdan birisi. Sizlerle zaman zaman bu kitaptaki bana göre değerli kısımları paylaşacağım.

Benim de benimsediğim ve kitabın ilk kısmında detaylı bir şekilde incelenen; icraata imkan sağlamak, kültürel değişim için doğru yapılandırmayı oluşturmak ve doğru yerde doğru kişilere sahip olmak için gerekli yedi lider davranışı şöyle:

1- Çalışanlarınızı ve işinizi tanıyın.

Yöneticiler olarak bize sunulan bilgiler çoğunlukla filtrelenmiş, başkalarının süzgecinden geçmiş olarak gelmekte ancak detayların kompakt bir şekilde özetlendiği ve anlamlandırılması kolay bilgiye erişim tek başına yeterli değil. Bu noktada yazarlar, bu bilgileri hazırlayan ve bilfiil uygulamayı yapan insanları tanımanın da tarafımıza iletilen sonuçları anlamlandırmak için son derece önemli olduğunu vurguluyor. Kitap, insan vücuduyla analoji yaparak bu adımı insan beynine benzetiyor. Özetle, elemanlarınızı tanımadan, işin ince detayları hakkında fikir sahibi olmadan doğru kararlar almak pek mümkün gözükmüyor.

2- Gerçekçilik konusunda ısrar edin.

Gerçekçi olmak, iş yönetimindeki en kritik konulardan birisi. İş sonuçlarını görmek istediğimiz gibi yorumlamak yerine olduğu gibi kabul etmek, değerlendirmek ve buna göre kararlar almak elzem. Kitaba göre, bu kısım insan vücudundaki kalp ile özdeşleştirilebilir. Gerçekçilik ile yürütülen süreçler için olmazsa olmaz ise elbette doğru bilgi.

3- Net hedefler ve öncelikler belirleyin.

Bir yöneticinin en büyük sorumluluklarından biri şirkete maksimum fayda sağlayacak hedefleri belirlemek. Ardından bu hedeflerin, şirket imkanlarıyla çatışmaya düşmeyecek bir şekilde, şirket ihtiyaç ve vizyonuyla olan ilişkilerinin önceliklendirilmesi gerekiyor. Bu kısmı liderin ağzına benzetebiliriz.

4- Harfi harfine yerine getirin.

Değerlendirmek için vakit ayırdığımız ve ardından aksiyon planı çıkardığımız tüm konuları harfi harfine takip etmek en önemli adımlardan biri. Bir yöneticinin ilk üç adımı uyguladıktan sonra bu noktada harekete geçmemesi aslında tüm emeğin boşa gitmesi anlamına geliyor. Bu nedenle dördüncü adım insan vücudunda ayaklara benzetilebilir çünkü hareket etmeden ilerlememiz olanaksızdır.

5- Yapanları ödüllendirin.

Bir şirket, dolayısıyla bir lider, ekibindeki en zayıf halka kadar etkilidir. Bu zayıf halkaların yanında bir de her daim kendini geliştirmek ve beklentinin üzerine çıkmak isteyen ekip elemanları vardır. Bu noktada bu kişileri ödüllendirmek ve saygı göstermek çok önemli. Bu kısım insan vücudunda ellere benzetilebilir çünkü eller, yalnızca işletmenin hedeflerini eyleme geçiren bedenin emek veren kısımları değil, aynı zamanda ay sonunda maaşı alan araçlardır.

6- İnsanların yeteneklerini arttırmayı bilin.

Bu adımda liderlerin koçluk kapasiteleri devreye giriyor. Çalışanlarının yeteneklerini besleyen ve gelişmesini sağlayabilen bir lider başarılı olmak için çok önemli bir özelliğe sahip diyebiliriz. Kitapta İnsan vücudundaki kas yapısına benzetilen bu kısım egzersiz yaptıkça gelişmenin önemini vurguluyor. Unutmayalım ki “Öğrendiklerimizin yüzde sekseni; bize öğretilenlere değil, eylemde gördüğümüz örneklere dayanmaktadır.”

7- Kendinizi bilin.

Son adım ise liderin kendini tanıması, bir başka deyişle bu adımdan önceki altı adımın koordine bir şekilde hayata geçmesini sağlamak. İnsan vücudu örneğinden yola çıkarak beyninizi, ağzınızı, kalbinizi, ellerinizi, ayaklarınızı ve kas yapınızı tanıdığınız noktada karşınıza çıkacak nahoş sürprizlere baş etmeniz çok daha kolay olacaktır.

Dijitalleşme ve dijital dönüşüm son yılların en popüler konularından olmakla beraber halen kurumlar tarafından doğru yorumlanamayan iki kavram. Dijitalleşme teknolojiyi kullanmak iken, dijital dönüşüm teknolojiyi iş süreçlerine entegre ederek artı geri dönüş ve otomasyon sağlamak demek ve iki farklı konunun ahenkle kullanılması şart. Yani, iş süreçlerine fayda sağlamayacak ve otomasyona dönüştürülemeyecek bir şekilde dijitalleşmenin pek bir anlamı yok.

Bu iki kavramı ahenkle hayata geçirebilmek için ilk etapta teknoloji yerine probleme odaklanmamız gerekiyor. Kurumlar, “Yapay zeka ile ilgili bir proje mi başlatmalıyız?” şeklinde düşünmek yerine kendilerine şu soruları sorarak başlayabilirler:

Müşteri deneyimini nasıl iyileştirebilirim?
İş süreçlerini nasıl daha hızlı hale getirebilirim?
Müşterilerime nasıl farklı kanallardan ulaşabilirim?

Bu soruların cevaplarını bulduktan sonra sorulacak diğer soru ise şöyle:

Bu cevapları hayata geçirebilmek için hangi teknolojiden faydalanmalıyız?

Problemlerin tespiti ve doğru teknoloji konumlandırması yaptıktan sonra izlenmesi gereken süreci ise 3 ana etapta inceleyebiliriz.

TASARIM

Bu teknolojiyi kullanma konusunda yetkinliklerin değerlendirilmesi, projelendirme ve dijital dönüşüm fizibilitesi yapılması.

ÖNCELİKLENDİRME
Tasarlanan projeleri ilişkilendirip hızlı kazanımları ortaya çıkartarak uzun vadeli planları yapmak.

GERÇEKLEŞTİRME
Projeyi hayata geçirerek ürün yaşam yönetimini yapmak.

Ancak tüm bu etapların adım adım takip edilmesi durumunda sağlıklı ve faydalı bir dijital dönüşüm sağlanabilecektir.

Şirketimizde potansiyeli açığa çıkarmak, performansa dönüştürmek, kariyer planlamasını sağlam temellere oturtmak ve fırsat eşitliği sağlamak amacıyla 2019 yılı sonunda Geleceğin Liderleri programını tüm çalışanlara açık olarak başlattık.

Çalışanlar bu programa katılım amaçlarını “Ozon bana neden yatırım yapmalı” sorusuna cevap vererek belirttiler. 

Yüzün üzerindeki başvuruyu hem Sivas hem de İstanbul’da tek tek ben, danışman, İK ve kişinin yöneticisinin olduğu her biri 45 er dakikalık oturumlarda dinledik. 

Bu oturumlar sonrasında yapılacak yatırımı farklı gruplar olarak kategorize ettik. Her bir gruba ve hatta her kişiye “terzi dikişi” gelişim planları oluşturduk ve tek tek Genel Müdür imzalı mektuplarla bunları gönderdik.

Bu arada kariyer kılavuzumuzu oluşturduk; yani  kariyer sürecinde doğru  yollardan yürünmesine ışık tuttuk. 

Bu arada yalın yönetim ve üretim yaklaşımımıza uygun olarak çok sayıda projenin başlamasını ve kariyer yolundaki kişilerin bu projelere katılmasını teşvik ettik. 

Eğitimlerimiz pandemi sürecinde uzaktan olmak üzere devam etti. 

İhtiyacı olduğunu düşündüğümüz kişilere kurum içi koçluk imkanı sağladık ve bu amaçla kurum içi koçlar yetiştirdik. 

İlk altı ayın sonunda tüm katılımcılara kendi gelişimini paylaşmaları için davette bulunduk. Bu aşamada başvurular ilk duyuruya olan başvurulardan oldukça daha az oldu. 

Yine her sunumu tek tek ben, İK Müdür, Sürekli iyileştirme Müdürü ve kişinin kendi müdürünün olduğu ortamda; bu defa uzaktan; dinledik. 

Sürecimiz ilk meyvelerini verdi; fırsat eşitliği, cesaretlendirme, kariyer planı sunma, projelere yönlendirmenin ama en çok da dinlemenin nelere imkan verebildiğini gördük. Süreç hiç kesilmeden devam edecek; terfi edenler tekrar gelecek; bu dönem sunum yapmayanlar bir sonraki dönem eminim ki yapacak; hiç dahil olmayanlar sürece dahil olacak.

Yapay zeka beklediğimizden daha hızlı hayatımıza girdi, hiç de zorlanmadık günlük hayatımızı şekillendirirken. Kullandığımız uygulamalar her gün farklı bildirimler ile bizi biraz daha kendi içine çekiyor. “Yok artık” demeye fırsat bulamadan bir yenisi hayatımıza giriyor ve sanki yıllardır varmış gibi çok çabuk içselleştiriyoruz.

2019 da teknolojik gelişimlerin duygularımıza hitap edeceği, insanın teknolojinin daha çok odağında olacağı bir yıl olarak görüyorum. Sanal gerçeklik gündem olarak hayatımıza girdi ama bu yıl daha çok evlerimize ve günlük hayatımıza uygulamalar ile gireceğine kesin gözüyle bakılabilir. Bu da satın alma alışkanlıklarımızın evrimleşmesinin hızlanması anlamına gelecek diye düşünüyorum.